Sır, Giz ve
« Saklı Sanat » Üzerine...
Gizemsiz bir Giz
Kant : « Il
y a un art caché dans les profondeur de l’imagination » (Imgelemin
derinliklerinde saklı bir sanat var) ...
*
*Derrida’dan bir sır tarifi: « Sır, taşıdığım, bende olan fakat
ben olmayan, dahası, beni aşan ve erişim şansı bulamadığım bir şeydir. Ona ifşa
etmeyi istemediğim için değil, ne olduğunu bilmediğim için ulaşamam. »
Benzer bir şeyi, Muallim Nâcî de tecrübe etmiş gibi görünüyor:
“Izdırâb-ı cânı vâ-hayfâ ki cânân
bilmiyor
Başkadır derdim onu cânân değil
cân bilmiyor”
Me :
"Sır" kelimesi tarihsel yoğunluğu açısından
"giz"den daha "şık" durabilir; ancak Derrida açıkça
"giz, gizemci değildir" (Çile[1]/
Passion, s. 57) dediğinde olduğu gibi ne mistik ne de sır gibi verilebilir,
paylaşılabilir, tutulabilir, saklanabilir bir şey olan giz'den (secret) söz
eder.
Sözü geçen çevirilerde Derrida her defasında "secret" demekle
beraber (Fransızcada sır/ giz ayrımı olmadığından –onun yerine burada tam da
yerinden oynatılan mystère/ secret
farkı var) giz'in koşullu ve (Kant manasında) "problematik" dediği
şekle büründüğünde (askeri sır, meslek sırrı, vb.), çevirmen "sır"
kelimesini kullanmıştır (s. 56).
Rica etsem kaynak metin nedir?
*Metin Derrida’yla yapılan bir röportaj: “Abraham’s Melancholy.”
Hoş göndermeleri olan başlık; gene Kierkegaard'ın alanı: "(giz)
K.’nın varoluşa atfettiği ve kavrama direnen veya sistemin kendisini, Hegelci
diyalektiği bozduğu gibi bozan mutlak öznellik düzenine ait bir şey bile olmayacaktır.
Etik, estetik, (a ya da b dini) hiçbirine ait olmayacak, ne dünyevi ne kutsal
olacaktır", s. 55
Tasavvuftaki "sır" edebiyatına koşut Hristiyanlıktaki
"mysteries"(mysterium tremendum; ürpertici, titreten gizem)ile
gizemleştirmeme adına o kadar mesafe konmaya gayret edilip metnin giz hakkı
"size bir sır vereyim: Edebiyat hakkı/ aşkı" (Çile; s. 60) ile
sonlanması Modern Çağ'da sır!
*Derrida’nın da sıklıkla işaret ettiği, sırrın paradoksu...
[Peyami Safa G. ile sohbetten]
« Dünyanın
Yarısı »
(veya « Boşa
Çıkarmak » olarak Düşünmek)
Bir yanıyla da
iyi oldu "dış dünya" diye bir şeyin artık olmaması; onun
"gerçekliği"ne ilişkin eski felsefî soru ya kadük kalacak,ya da başka
türlü sorulacak:"...yerine" tweeter
var, denecek.Bir perde daha kapanmış olacak; mağarada, başka bir monad
mümkün mü? diye soramadan yerine hazırı konacak
Nasıl Aydınlanma
"yarım kalmış bir proje" idiyse, dünya da öyle, yarısı
okunmuş bir kitap gibi yarım kalacak, hatıralarımızda yaşayacak; eski bir
çocukluk anısı gibi, ya da hastalıktan iyileşme, nekâhât rehâvetinde, gevşeme
anlarında, yaşasaydı ne olurdu acaba diye tahmin yürütülecek.
İsa da zaten
dünyayı yarım bırakarak gitti (teoloji boş -kenos- bıraktı diyor);ya
çok erken geldi ya da çok geç;hoş Adem ile gelse, Habil'in Kabil'i öldürdüğüne
tanık olsa, dünyanın yarısının boşaldığını yine görecekti; aynı hesap. Dünya
başından beri yarısı boştu. Alın Sokrates!
Symposium'da
(Aristophanes) aynen bunu söylüyor: insan önce tamdı (hermafrodit idi), ama
dünyaya yarım olarak geldi; yarısı boş...
Tam olsa zaten
kıpırdayamaz; hareket, arzu, yönelim, pişmanlık, hatırlama, melankoli, düşünce
de olamazdı.
Yarımız diye
düşünüyoruz*. Dünya sürekli inşaat halinde!
Düşünmek de khôra
(kor, köz) halinde boştan alıp doluya koymak, doludan alıp biraz boşa koymak,
boşa çıkarmak, boşa düşürmekle** icrâ ediliyor.
"Büyücü
Çırağı" bestesindeki gibi, ustasının yokluğunda sihirli kelimeyi telaffuz
etmiş ve dolma-taşma-kova döngüsünü durduramayan çırakız!
Belki dünyanın
erken yerleşime açıldığı, aynı Gazi Magosa gibi yerleşime kapatılması fikri öne
sürülebilir; sonra duruma bakılır... Nasılsa petrol türevleri sentetikler yok
olmayacak, onlarla sonradan birşeyler yapılabilir. Şu an için aynen devam
etmenin bir anlamını göremiyorum.
31
Ağustos 2020
Tiroirs Mystérieux de Sören Kierkegaard
(une
Histoire de la Philosophie en Tiers)
Il fallait
représenter* Kierkegaard plutôt comme des "tiroirs à surprise", des
boîtes dans des boîtes, des pseudonymes qui cachent sa "propre
pensée"; ici, dans le "Banquet", il imite Socrate, sous le
pseudonyme de "Hilarius le Relieur". Ici, vous trouverez "le
livre, le relieur et l'affaire[1]"
Pour comprendre
Kierkegaard, il faut une herméneutique, une théorie de signification, de
"vouloir-dire" et l'indication, le renvoi, le référent, et bien-sûr
un "sens de comique" en tant que "l'histoire (même)
de la philosophie":
Il y va de
Descartes aussi (il a d’ailleurs un "Discours de la Méthode"
"De omnibus dubitandum est"[2])...
"L'on ne saurait s'en étonner à une époque où chacun a douté de tout, et
je ne fais pour ma part que soumettre l'amour au doute r a d i c a l"/
"qu'on ait
révoqué toutes choses en doute et reconquis la certitude sans souffler un mot
de difficultés", (page 63).
"Sécours"
à Kierke. pour résoudre l'amour, ne viendra pas de "celui [sans nommer
Descartes] qui les a soumises à sa réflexion: il a eu le privilège de connaitre
et d'épuiser le doute générale en d o r m a n t, ...fournir
l'explication de toute chose, je le répète, en d o r m a n t"!
"En
dormant"[3];
allusion faite sûrement au c o g i t o ininterrompu "même
en sommeil" de Descartes…
Mais, même Socrate
soit en parlant de "Khôra" (dans le Timée), soit de l'amour (dans le
Banquet ; de l’"Eros grec", anachronique) se dit aussi
"parler comme dans le sommeil". De (l’occurrence de) la Réminiscence à (la récurrence de) Méditer!
Chez Kierke. la
réflexion sur l'amour se développe sur trois niveaux: "le livre, le
relieur et l'affaire" ne sont que l'amant, l'aimable (le référent; aimée, femme,
garçon) et la réflexion: "Si les amants haïssent toujours le tiers, je
l'ignore, mais je sais que la réflexion est ce tiers,+
"et c'est
pourquoi je ne peux aimer sans être à la fois dans ma réflexion mon propre
Tiers."
La réflexion lie
et sépare l'amant et bien-aimé à l'absence de la réponse à la question
"qu'est-ce que l'aimable?" et à ce pourquoi j'aime:
le « Relieur »
emboite les questions, pour en montrer le comique…
"Relieur"
(celui qui n'a
pas écrit ce livre, mais retrouvé dans ses "affaires", et que sa
femme, de son vivant, a eu cette formidable idée que cela appartient à untel, lui-même
défunt, etc),
bien public et suffisamment
dissimulé, écrit ou met en scène en reliant les ficelles de la réflexion une
Histoire de la Philosophie en Tiers (La Réflexion!)
[1] S. Kierkegaard, Le Banquet (In Vino Véritas), trad.
Tisseau, Félix Alcan, 1933, (Lectori Benevolo!, p. 15).
[2] Inachevé.
[3] Hızlı, uyurgezer okumalarımızda,
bir yazarın henüz bizim (veya onun için bile) kristalleşmemiş bir terennümünde
ilk occurence
(rastlaşma) vuku bulabilir, ve "unutulup" gittiğini farz edebiliriz.
Bir
fırsat (im) ile recurrence gerçekleştiğinde "yaşsız" ve bakir, ergen,
"kendi" çocuğumuz olur.
